Quản Lý Hiệu Quả Chất Thải Bệnh Viện: Từ Phân Loại Đến Xử Lý An Toàn Môi Trường

Chất Thải Bệnh Viện là một thách thức môi trường và y tế toàn cầu, đòi hỏi quy trình quản lý nghiêm ngặt từ khâu phân loại tại nguồn đến xử lý cuối cùng. Việc quản lý không đúng cách không chỉ gây nguy hiểm trực tiếp cho nhân viên y tế và cộng đồng mà còn tiềm ẩn rủi ro lây nhiễm thứ phát, phát tán mầm bệnh và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Đặc biệt, trong bối cảnh các yêu cầu về Địa kỹ thuật môi trường ngày càng cao, việc đảm bảo an toàn cho mọi khâu trong chuỗi quản lý chất thải trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Khái quát về Chất Thải Bệnh Viện và Mức Độ Nguy Hiểm

Chất thải bệnh viện bao gồm tất cả các loại chất thải phát sinh từ hoạt động khám, chữa bệnh, nghiên cứu, xét nghiệm và các hoạt động khác của cơ sở y tế. Chúng được phân loại thành nhiều nhóm, bao gồm chất thải y tế nguy hại (lây nhiễm, hóa học, dược phẩm, phóng xạ) và chất thải thông thường. Nếu không được thu gom, phân loại và xử lý đúng quy trình, chất thải bệnh viện sẽ trở thành nguồn lây lan mầm bệnh nguy hiểm, phát tán các chất độc hại, gây ô nhiễm đất, nước và không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người và hệ sinh thái.

Sự Nguy Hiểm Của Chất Thải Bệnh Viện Nguy Hại

Chất thải bệnh viện nguy hại được chia thành hai nhóm chính: chất thải lây nhiễm và chất thải nguy hại không lây nhiễm. Mỗi nhóm mang theo những rủi ro đặc thù, đòi hỏi quy trình xử lý chuyên biệt.

• Chất thải lây nhiễm sắc nhọn: Đây là nhóm chất thải có khả năng gây ra các vết thương hở như kim tiêm, dao mổ, lưỡi dao cạo, mảnh thủy tinh vỡ dính máu hoặc dịch cơ thể. Nếu tiếp xúc phải, nhân viên y tế và cộng đồng có nguy cơ cao bị tổn thương, đặc biệt là lây nhiễm các bệnh truyền nhiễm qua đường máu như HIV, viêm gan B, viêm gan C. Để giảm thiểu rủi ro này, việc xử lý và tiêu hủy đúng cách là vô cùng quan trọng, thường đòi hỏi các thùng chứa chuyên dụng chống thủng.

• Chất thải lây nhiễm không sắc nhọn: Bao gồm băng gạc, bông, khẩu trang, quần áo dính máu hoặc dịch tiết từ bệnh nhân, mô bệnh phẩm, chất thải từ phòng cách ly hoặc khu vực điều trị bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Việc quản lý không đúng cách nhóm chất thải này dễ dẫn đến lây nhiễm các bệnh qua đường máu, hô hấp (SARS, lao, sởi) và đường tiêu hóa (tiêu chảy, tả, lỵ). Đặc biệt, với sự gia tăng của các bệnh dịch, nguy cơ lây lan mầm bệnh từ chất thải loại này càng trở nên đáng báo động.

• Chất thải nguy hại không lây nhiễm: Nhóm này bao gồm các loại hóa chất (như formaldehyde, chất khử trùng), dược phẩm quá hạn, chất gây độc tế bào, chất thải phóng xạ và thiết bị y tế chứa kim loại nặng. Tiếp xúc trực tiếp hoặc hít phải hơi độc có thể gây nhiễm độc cấp tính, bỏng, hoặc các phản ứng hóa học nguy hiểm, thậm chí gây cháy nổ nếu lưu trữ không đúng cách. Việc xử lý loại chất thải nguy hại này cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn hóa chất và môi trường để tránh ô nhiễm đất và nguồn nước.

Chất Thải Phát Sinh Từ Bệnh Nhân và Thân Nhân Tại Bệnh Viện

Ngoài chất thải y tế chuyên biệt, một lượng lớn chất thải sinh hoạt cũng phát sinh từ bệnh nhân và thân nhân trong khuôn viên bệnh viện. Phần lớn là chất thải tái sử dụng được như chai nước, lon nước ngọt, giấy, bìa carton hoặc chất thải rắn sinh hoạt thông thường (thức ăn thừa, túi nilon). Tuy nhiên, một phần nhỏ có thể là chất thải lây nhiễm tiềm ẩn, như bông gòn sau tiêm, băng gạc cá nhân, hoặc chất thải từ buồng bệnh cách ly. Việc phân loại rõ ràng giữa chất thải thông thường và chất thải lây nhiễm ngay tại nguồn là điều kiện tiên quyết để giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm và tối ưu hóa quy trình xử lý.

Các Nguyên Tắc Phân Loại Chất Thải Bệnh Viện Đúng Cách

Phân loại chất thải bệnh viện đúng cách là nền tảng cho một hệ thống quản lý an toàn và hiệu quả. Việc này không chỉ giúp môi trường bệnh viện được sạch sẽ mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm thiểu nguy cơ phát tán tác nhân gây bệnh và các yếu tố độc hại. Có ba nguyên tắc cơ bản cần tuân thủ:

1. Phân loại ngay tại nơi phát sinh và tại thời điểm phát sinh: Đây là nguyên tắc quan trọng nhất. Mỗi khoa, phòng, khu vực trong bệnh viện phải có hệ thống thu gom và phân loại chất thải rõ ràng, được đào tạo cho toàn bộ nhân viên.
2. Mỗi loại chất thải phải được phân loại riêng vào thùng chứa theo quy định: Các loại chất thải khác nhau (lây nhiễm, sắc nhọn, hóa học, thông thường) cần được đựng trong các thùng/túi có màu sắc và ký hiệu riêng biệt, đảm bảo an toàn và dễ nhận diện.
3. Hỗn hợp chất thải lây nhiễm và chất thải khác phải được xử lý như chất thải lây nhiễm: Nếu chất thải lây nhiễm vô tình lẫn vào chất thải thông thường, toàn bộ hỗn hợp đó phải được thu gom và xử lý theo quy trình của chất thải lây nhiễm để đảm bảo an toàn tuyệt đối.

Sơ đồ phân loại chất thải bệnh viện theo nhóm và màu sắc

Vai Trò Của Địa Kỹ Thuật Môi Trường Trong Xử Lý Chất Thải Bệnh Viện

Để đảm bảo hiệu quả và bền vững trong quản lý chất thải bệnh viện, đặc biệt là các chất thải nguy hại, vai trò của Địa kỹ thuật môi trường là không thể thiếu. Các giải pháp địa kỹ thuật giúp ngăn chặn sự phát tán của các chất độc hại và mầm bệnh vào môi trường tự nhiên.

• Hệ thống bãi chôn lấp chất thải nguy hại: Đối với các chất thải không thể tái chế hoặc xử lý bằng các phương pháp khác, việc chôn lấp an toàn là bắt buộc. Các bãi chôn lấp này phải được lót bằng màng chống thấm HDPE hoặc bạt nhựa HDPE dày, bền vững, được hàn nối bằng máy hàn bạt HDPE chuyên dụng để tạo thành một lớp rào cản không thấm nước hoàn hảo. Lớp lót này ngăn chặn nước rỉ rác (leachate) chứa chất độc hại ngấm vào đất và mạch nước ngầm, bảo vệ môi trường và nguồn nước.
• Hệ thống xử lý nước thải y tế: Nước thải từ các cơ sở y tế chứa nhiều mầm bệnh và hóa chất độc hại, đòi hỏi quy trình xử lý nghiêm ngặt trước khi thải ra môi trường. Các hồ chứa nước thải trong công ty xử lý nước thải y tế cũng cần được lót bằng màng HDPE để đảm bảo không rò rỉ. Tương tự, hệ thống lọc nước thải công nghiệp hoặc hệ thống xử lý nước thải chăn nuôi lợn cũng áp dụng các nguyên tắc địa kỹ thuật tương tự để ngăn chặn ô nhiễm.
• Lưu trữ tạm thời và trung chuyển: Các khu vực lưu trữ chất thải tạm thời hoặc trung chuyển cũng cần được xây dựng với hệ thống sàn chống thấm, tường bao chắc chắn, giảm thiểu nguy cơ rò rỉ và lây nhiễm chéo.

Kết Luận

Quản lý chất thải bệnh viện là một phần không thể tách rời của hệ thống chăm sóc sức khỏe và bảo vệ môi trường. Từ việc phân loại đúng cách tại nguồn đến áp dụng các giải pháp Địa kỹ thuật môi trường tiên tiến trong xử lý và chôn lấp, mỗi bước đều đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro y tế và bảo vệ hành tinh của chúng ta. Nâng cao nhận thức, tuân thủ quy định và đầu tư vào công nghệ xử lý hiện đại là chìa khóa để xây dựng một hệ thống quản lý chất thải bệnh viện an toàn, hiệu quả và bền vững. Điều này không chỉ bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn góp phần vào sự phát triển chung của ngành y tế và môi trường.

Tài liệu tham khảo

• Bộ Y tế Việt Nam. (2015). Thông tư số 58/2015/TT-BYT quy định về quản lý chất thải y tế.
• Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh. (2023). Hướng dẫn phân loại chất thải y tế đúng cách.
• World Health Organization (WHO). (2014). Safe management of wastes from health-care activities.